Một số KOL về lĩnh vực fitness tự nhận bản thân theo đuổi việc tối ưu hóa sức khỏe, thường xuyên chia sẻ lời khuyên về chế độ ăn uống và tập luyện. Trong khi đó, những người khác theo đuổi trào lưu tối ưu hóa ngoại hình với mục tiêu cải thiện diện mạo thể chất đến mức tối đa.
Họ cũng sử dụng một hệ thống thuật ngữ riêng. Chẳng hạn, “mogging” dùng để chỉ việc một người đàn ông có ngoại hình vượt trội hơn người khác, còn “ascending” là quá trình trở nên hấp dẫn hơn. Đáng chú ý, tiêu chuẩn về vẻ ngoài lý tưởng trong cộng đồng này khá hạn hẹp: Đường nét khuôn mặt góc cạnh, xương hàm rõ rệt và cơ bắp săn chắc gần như là những yêu cầu bắt buộc.
Dù thoạt nhìn có vẻ chỉ là một cộng đồng nhỏ trên mạng xã hội, nhưng những nội dung này đang thu hút sự quan tâm đáng kể từ nam giới trẻ tuổi. Theo nghiên cứu của Movember, tổ chức hoạt động trong lĩnh vực sức khỏe tinh thần nam giới, gần hai phần ba nam thanh thiếu niên và nam giới từ 16-25 tuổi tại Anh, Mỹ và Australia thường xuyên xem hoặc đọc nội dung từ những người có ảnh hưởng về sự nam tính. Riêng tại Anh, một số tài khoản nổi tiếng trong lĩnh vực này đã sở hữu hàng triệu người theo dõi.
Tuy nhiên, trong những tháng gần đây, một làn sóng phản đối đã xuất hiện trên mạng xã hội. Những người hoạt động trong lĩnh vực sức khỏe, có chuyên môn và bằng cấp về dinh dưỡng hoặc thể chất, bắt đầu sử dụng nền tảng cá nhân để chỉ ra những mặt tiêu cực của các trào lưu mà họ cho là cực đoan, đặc biệt là xu hướng tối ưu hóa ngoại hình bằng mọi giá.
Trong cuộc trao đổi với BBC, những người này thừa nhận rằng việc biến kiến thức có cơ sở khoa học, được kiểm chứng thành nội dung đủ hấp dẫn để thu hút sự chú ý trên mạng xã hội không phải điều dễ dàng.
Sau 15 năm làm việc với tư cách bác sĩ y học thể thao và bác sĩ tại các vùng nông thôn, tiến sĩ Michael Mrozinski nhận thấy xu hướng tối ưu hóa ngoại hình bắt đầu phát triển mạnh trong cộng đồng những người có ảnh hưởng về sự nam tính.
Thông qua nền tảng cá nhân, ông thường xuyên cảnh báo 180.000 người theo dõi về những rủi ro của trào lưu này. Mrozinski ví nó như một “con quái vật” ngày càng phát triển và vượt khỏi tầm kiểm soát.
“Ban đầu, mọi thứ có thể chỉ đơn giản là chia sẻ lịch tập luyện hay quy trình chăm sóc da của mình. Nhưng giờ đây, nó đã biến thành những lời hướng dẫn kiểu như: Đây là cách tôi làm cho gò má cao hơn bằng việc dùng búa đập vào chúng”, ông nói.
Theo Mrozinski, việc cố tình tạo ra những chấn thương do tác động mạnh lên khuôn mặt có thể dẫn đến chảy máu, bầm tím và tổn thương các mô mềm. Ông xem đây là một biểu hiện cực đoan của tư duy cải thiện bản thân.
Một trong những nhân vật có sức ảnh hưởng lớn nhất trong cộng đồng tối ưu hóa ngoại hình là Clavicular, tên thật Braden Peters, năm nay 20 tuổi. Người này hiện có khoảng nửa triệu người theo dõi trên Instagram và gần 900.000 người theo dõi trên TikTok.
Clavicular từng công khai ủng hộ phương pháp dùng lực tác động lên xương mặt để thay đổi cấu trúc khuôn mặt, thậm chí gọi đây là một phương pháp có cơ sở. Anh cũng tuyên bố từng sử dụng methamphetamine dạng tinh thể để giảm mỡ cơ thể và steroid để tăng khối lượng cơ bắp. Trong cuộc phỏng vấn với Andrew Callaghan trên kênh Channel 5, Clavicular ví những phương pháp này như các mã gian lận trong trò chơi điện tử, giúp người sử dụng nhanh chóng nâng cấp sức hấp dẫn ngoại hình.
Nhân vật này trở thành tâm điểm chú ý trong tháng sau khi có dấu hiệu ngất xỉu trong một buổi phát trực tiếp. Anh được đưa đến bệnh viện tại Miami và sau đó đã trở về nhà. Trong một bài đăng trên nền tảng mạng xã hội, Clavicular chia sẻ: “Điều tồi tệ nhất trong tối hôm đó là khuôn mặt tôi bị biến dạng bởi chiếc mặt nạ hỗ trợ sự sống”.
Dù cụm từ “đập xương mặt bằng búa” đã bị TikTok cấm tìm kiếm, nam giới trong độ tuổi 18–24 vẫn là nhóm thường xuyên tìm kiếm những cụm từ biến thể liên quan. Dữ liệu từ nền tảng cho thấy đây cũng là nhóm quan tâm nhiều nhất đến các mẹo tối ưu hóa ngoại hình. Riêng trong tháng 2, số lượt tìm kiếm đã vượt 300.000 mỗi ngày và tăng lên mức đỉnh 1,9 triệu lượt vào cuối tháng 3.
Mrozinski cũng cảnh báo rằng những nội dung này có thể tiếp cận cả các bé trai mới 13 tuổi, trong đó có những em chưa bước vào tuổi dậy thì. Đây là giai đoạn khuôn mặt và cơ thể vẫn đang phát triển, dần thay đổi theo những đặc điểm tự nhiên của nam giới trưởng thành.
James Brash, chuyên gia dinh dưỡng có đăng ký hành nghề và nhà sáng tạo nội dung, chia sẻ với BBC rằng những lời khuyên về tập luyện và chế độ ăn uống vốn không có gì sai trái. Ông cũng không phản đối việc mọi người tìm cách cải thiện sức khỏe thể chất.
“Hoạt động thể chất là một trong những điều tốt nhất mà mỗi người có thể thực hiện để nâng cao sức khỏe, nếu điều kiện cho phép”, ông nói.
Điều Brash phản đối là hiện tượng ông gọi là “sự vượt quá giới hạn của người có ảnh hưởng”, khi những cá nhân sở hữu lượng người theo dõi lớn liên tục đưa ra lời khuyên dựa trên những bằng chứng thiếu tin cậy, thậm chí hoàn toàn không có cơ sở khoa học.
Brash không xem mình là một người có ảnh hưởng trên mạng xã hội. Thay vào đó, ông cho biết các tiêu chuẩn chuyên môn trong lĩnh vực y tế mới là cơ sở để mình lên tiếng trước những thông tin sai lệch, chứ không phải lượt xem hay mức độ tương tác. Những nội dung như vậy không hấp dẫn bằng, bởi chúng không dựa vào nỗi sợ hãi hay cảm giác cấp bách để thu hút người xem.
Trong suốt một năm qua, Brash liên tục đăng tải các video nhằm phản bác những thông tin sai lệch về dinh dưỡng, phần lớn xuất phát từ các tài khoản hoạt động trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và phong cách sống.
Một trong những trường hợp được ông đề cập là một người đàn ông tuyên bố rằng nam giới trong quá khứ có lượng testosterone cao hơn và khả năng sinh sản tốt hơn hiện tại.
Theo Brash, những phát ngôn như vậy cổ súy tư tưởng phân biệt giới tính và kỳ thị người đồng tính, đồng thời áp đặt một khuôn mẫu rất hạn hẹp về hình ảnh nam giới được xã hội chấp nhận.
Phản hồi trước câu hỏi của BBC, người có ảnh hưởng nói trên cho biết những bình luận của mình không nhằm mục đích kỳ thị người đồng tính. Ông giải thích: “Những gì tôi đề cập tập trung vào sức khỏe nội tiết tố nam, không liên quan đến xu hướng tính dục hay bản dạng cá nhân”.
Một số người có ảnh hưởng về sự nam tính cho rằng họ đang giúp đỡ những nam giới trẻ tuổi cảm thấy mất phương hướng, đồng thời tìm kiếm những chỉ dẫn thực tế để xây dựng sự tự tin và cải thiện bản thân.
Steven Abelman, người tự nhận theo đuổi việc tối ưu hóa sức khỏe, cho biết nội dung của mình tập trung vào nam tính nhiều hơn là ngoại hình đơn thuần. Anh thường xuyên quảng bá chế độ ăn uống nghiêm ngặt, lịch trình ngủ nghỉ và các chương trình tập luyện có kỷ luật cao.
Abelman tin rằng việc tiếp xúc quá mức với công nghệ có nhịp độ nhanh và trò chơi trực tuyến đang góp phần làm suy giảm sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của nam giới.
Phần lớn nội dung của anh là những video phản hồi trước hành động, thói quen ăn uống và lối sống của người khác, qua đó đưa ra đánh giá liệu những lựa chọn ấy có thực sự tối ưu hay không. “Xã hội đang khiến đàn ông ngày càng yếu đuối. Nhưng những gì tôi đang cổ súy thực sự có thể giúp họ trở nên mạnh mẽ hơn. Tôi muốn khuyến khích nam giới quay trở lại với lối sống nguyên bản, gần gũi với bản năng tự nhiên hơn”, Abelman chia sẻ.
Ben Hurst đến từ Beyond Equality, một tổ chức tại Anh tập trung vào việc nhìn nhận lại những quan niệm về nam tính, thường xuyên làm việc với các nam sinh tại trường học. Hiểu rõ việc giới trẻ dành phần lớn thời gian trên không gian mạng, ông cho rằng cần chủ động đưa những góc nhìn mới vào chính những nền tảng mà họ sử dụng hằng ngày, qua đó thách thức các quan niệm phổ biến về hình mẫu đàn ông.
“Điều tuyệt vời của internet là thực tế ở đó luôn có không gian dành cho tất cả mọi người. Tôi muốn nhìn thấy nhiều hình mẫu nam tính khác nhau: biết quan tâm, tử tế, tự tin, dịu dàng và giàu tình cảm; đồng thời cũng có đam mê, bản lĩnh, sức mạnh và sự năng động”, Hurst nói.
Ông lấy Rory Bradshaw làm ví dụ. Đây là nhân vật thường xuyên chia sẻ những video về công việc hướng dẫn yoga trong các nhà tù dành cho nam giới, nằm trong nỗ lực rộng hơn nhằm góp phần ngăn chặn bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái. Theo Hurst, những người đàn ông như vậy đang thúc đẩy một cách nhìn khác về sức khỏe và thể chất: đề cao sự gắn kết giữa các cá nhân thay vì chỉ xem việc hoàn thiện bản thân là mục tiêu riêng của mỗi người.
“Điều họ đang xây dựng là tinh thần cộng đồng trong việc chăm sóc sức khỏe và rèn luyện thể chất, thay vì biến nó thành cuộc chạy đua cá nhân để đạt đến sự hoàn hảo”, ông nhận định.
