Đó chính là khả năng quan sát – quan sát đời sống, con người và cả chính mình. Nhưng quan sát điều gì? Đó là quan sát hành vi, tư duy và cảm xúc. Quan sát ở đây không chỉ dừng lại ở việc “thấy”, mà là nhìn để hiểu những trạng thái tâm lý ẩn sau mỗi hành vi hay biểu hiện bên ngoài.
Mỗi lần quan sát được điều gì, tôi đều ghi nhận và tích lũy vào “kho dữ liệu” cảm xúc của mình. Để rồi khi bước vào phòng thu, tôi có đủ chất liệu để đặt mình vào nhân vật và truyền tải cảm xúc một cách chân thật nhất. Nói nôm na, càng làm nghề lồng tiếng lâu, tôi càng hiểu hơn về con người.
Chắc chắn là Conan. Nhưng không phải vì đây là nhân vật nổi tiếng nhất tôi từng lồng tiếng, mà vì sau nhiều năm đồng hành, tôi nhận ra sự bình tĩnh của Conan là một dạng sức mạnh. Trong những tình huống hỗn loạn, phản ứng của Conan luôn là bình tĩnh quan sát, phân tích và tìm cách giải quyết vấn đề. Tôi vốn là người kiên trì, nhưng lại thiếu kiên nhẫn và khá nóng tính; và tôi đã học rất nhiều về cách kiểm soát cảm xúc.
Tuy nhiên, không riêng Conan, còn rất nhiều nhân vật khác, mỗi người mang một phẩm chất riêng mà tôi có thể học hỏi và tích lũy. Theo một cách nào đó, mỗi vai diễn đều góp phần nuôi dưỡng sự trưởng thành của tôi, theo nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.
Đến thời điểm hiện tại, tôi đã lồng tiếng cho gần 3.000 nhân vật và tham gia khoảng 10.000 tập phim. Có không ít nhân vật đồng hành cùng tôi trong một quãng thời gian dài nhưng Conan là nhân vật gắn bó lâu nhất. Đây cũng là vai chính nổi tiếng đầu tiên tôi đảm nhận khi mới chập chững bước vào nghề. Vì thế, Conan không chỉ đánh dấu một cột mốc quan trọng trong sự nghiệp mà còn gắn liền với rất nhiều ký ức của tôi. Tôi sẽ cảm thấy rất vui nếu ai đó nhận ra giọng nói của tôi lồng tiếng cho Conan.
Điều thú vị là tôi lại không nhớ quá nhiều về nội dung phim hay lời thoại. Sau mỗi buổi thu, não của tôi gần như “reset” rất nhanh để sẵn sàng tiếp nhận những nhân vật và câu chuyện mới. Một ngày tôi đảm nhiệm nhiều bộ phim, nhiều vai diễn khác nhau nên đó cũng là cách để tôi xử lý thông tin hiệu quả hơn. Sau tất cả, điều tôi thường nhớ là những lần mình làm không tốt, thay vì những lần mình thăng hoa.
Hồi mới vào nghề, mỗi khi bị đạo diễn nhắc đi nhắc lại, tôi tự trách bản thân rất nhiều. Còn giờ, sau nhiều năm làm nghề và trải qua đủ kiểu nhân vật, đủ mọi cung bậc tâm lý, tôi hiếm khi còn cảm thấy một vai diễn quá khó với mình. Tôi cảm thấy trạng thái hiện tại của bản thân – sự bình tĩnh và tự tin khi đón nhận một nhân vật – trở nên thật đặc biệt.
Thật ra, khi tôi ý thức rõ “cái tôi” để thực hiện nghiệp vụ lồng tiếng thì không thể nói là đang “nhập vai” hay hóa thân vào nhân vật, do đó cũng sẽ không có “thoát vai”. Khi lồng tiếng, tôi hoàn toàn ý thức mình là ai và đang làm gì. Lồng tiếng là chúng tôi thực hiện công việc trên những nhân vật đã có sẵn, đã thành hình hài chứ không phải phát triển, sáng tạo từ trang giấy trắng.
Tai vẫn phải canh theo tốc độ nói của nhân vật để nói giả lập đúng khẩu hình nhân vật, nghe chỉ đạo của đạo diễn và bộ phận kỹ thuật; mắt liên tục đảo giữa màn hình và kịch bản để canh khẩu hình, ánh mắt, nhịp thoại; mũi phải kiểm soát hơi thở để đủ cho từng câu thoại dài ngắn khác nhau; miệng tạo nên cả lời nói lẫn những âm thanh như tiếng thở, tiếng nấc hay tiếng khóc; tay đôi khi mô phỏng động tác của nhân vật để hỗ trợ diễn xuất, còn chân thì phải đứng thật vững để không tạo ra tiếng động trong phòng thu.
Đó là một quá trình rất phức tạp bởi gần như mọi giác quan đều phải hoạt động cùng lúc. Tôi chỉ đồng hành cùng nhân vật và dùng giọng nói của mình để làm nhân vật trở nên sống động và gần gũi hơn. Còn người lồng tiếng vẫn luôn là chính mình.
Đó là trí tưởng tượng. Nếu mình không tin nhân vật đang tồn tại, không tin mình đang sống trong những trải nghiệm và cảm xúc của nhân vật, thì khán giả cũng sẽ không tin giọng nói họ đang nghe là của nhân vật.
Diễn viên tiền kỳ có rất nhiều chất liệu để hỗ trợ diễn xuất như bối cảnh, phục trang, hóa trang hay bạn diễn. Còn diễn viên lồng tiếng thì chỉ có một mình đứng trước micro. Vì thế, phòng thu có thể rất nhỏ, nhưng thế giới trong trí tưởng tượng của người lồng tiếng thì không bao giờ được phép nhỏ.
Nghe thì có vẻ đơn giản nhưng phức tạp nhất vẫn là tiếng cười và tiếng khóc. Bởi mỗi tiếng cười, mỗi giọt nước mắt đều mang một sắc thái tâm lý khác nhau. Có người cười vì hạnh phúc, có người cười để che giấu nỗi buồn; cũng như tiếng khóc có thể xuất phát từ đau đớn, bất lực hay vỡ òa. Chỉ khi hiểu đúng cảm xúc, mình mới có thể thể hiện đúng nhân vật. Và nếu cột hơi không tốt thì không thể giả lập được tiếng cười tiếng khóc của họ và sẽ phải thu đi thu lại nhiều lần. Mỗi lần như vậy, cảm xúc cũng dần vơi đi.
Có lẽ là sự thiện lương. Đây cũng là điều tôi tự hào nhất. Tôi đã trải qua không ít biến cố và va chạm trong cuộc sống. Nhưng nhờ được sống cùng rất nhiều nhân vật, rất nhiều số phận khác nhau, tôi nhận ra trái tim mình vẫn giữ được sự đồng cảm với con người và cuộc đời. Với tôi, đó là món quà lớn nhất mà nghề lồng tiếng mang lại.
A.I có thể học cách phát âm, thoại ra những câu thoại rất đẹp, rất tròn trĩnh và đó chỉ là vỏ bọc bên ngoài, chứ không thể thay thế trải nghiệm sống và cảm xúc của con người. Chính trải nghiệm cho chúng ta biết ở đâu nên ngập ngừng, ở đâu tiếng khóc nên nghẹn lại, và có những câu thoại không phải lúc nào cũng tròn vành rõ chữ đúng dấu, có những câu bị lạc giọng, không rõ thanh dấu. Tất cả những điều không hoàn hảo đó mới là con người.
Lần đầu đứng trước micro tôi sợ đến mức nói chữ “dạ” cũng không ra hơi. Khi ấy, điều tôi nghĩ hoài là làm sao để nói cho hay. Còn giờ, câu hỏi đầu tiên trong đầu tôi luôn là: “Tại sao nhân vật lại nói câu này?”. Khi hiểu được động cơ, cảm xúc và hoàn cảnh của nhân vật, tôi sẽ biết mình cần nói thế nào.
Cảm ơn những chia sẻ của anh.
