Trong những khoảnh khắc đời thường, việc uống một ly có thể dường như là ý tưởng hoàn hảo. Rượu giúp bạn thư giãn, bớt dè dặt và thậm chí mang lại cảm giác hưng phấn. Nhưng đến sáng hôm sau, bạn có thể thấy mình hối tiếc vì ly rượu đó.
Bên cạnh những triệu chứng thể chất khó chịu của cơn say – như đau đầu, buồn nôn, khát nước hay nhạy cảm với ánh sáng và âm thanh – rượu bia còn có thể kéo theo những biểu hiện cảm xúc kéo dài. Hiện tượng này đôi khi được gọi là “hang-xiety” (lo âu sau khi say rượu), với các biểu hiện như đầu óc mơ hồ, lo lắng, cáu kỉnh, hoặc cảm giác hối tiếc và xấu hổ.
Sally Adams, phó giáo sư tâm lý học tại University of Birmingham, người nghiên cứu về tác động nhận thức và hành vi của rượu bia, cho biết trước đây bà thường uống vài ly sau một tuần căng thẳng để thư giãn và giảm lo âu. Nhưng bà nhận ra rằng cảm giác ấy “luôn quay lại gấp mười lần vào sáng hôm sau.”
“Rượu là một loại chất khá phức tạp,” Stephen Holt, bác sĩ chăm sóc sức khỏe ban đầu và giám đốc Phòng khám Phục hồi Nghiện tại Yale School of Medicine, cho biết. “Nó tạo ra nhiều tác động cùng lúc, và chính vì vậy mà có quá nhiều hiệu ứng khác nhau.”
Khi cơ thể bắt đầu chuyển hóa rượu, não bộ sẽ cố gắng đưa hệ thống trở lại trạng thái cân bằng ban đầu. Điều đó có thể khiến bạn cảm thấy “khá tệ vào ngày hôm sau,” theo lời bà Adams.
Một số nghiên cứu cho thấy mọi người thường cảm thấy kém thư thái hơn và mệt mỏi hơn vào ngày sau khi uống rượu. Trong một nghiên cứu năm 2021, bà Adams và các đồng nghiệp cũng phát hiện rằng những người đang trong trạng thái say rượu hôm trước có khả năng điều chỉnh cảm xúc kém hơn so với nhóm đối chứng.
Hugh Cahill, bác sĩ thần kinh tại NewYork‑Presbyterian Hospital, cho biết rất khó quy toàn bộ cảm xúc sau khi uống rượu cho một nguyên nhân duy nhất, bởi có rất nhiều yếu tố cùng lúc tác động khi bạn uống.
Ví dụ, giấc ngủ là một yếu tố quan trọng. Rượu có thể khiến bạn dễ ngủ hơn ban đầu, nhưng lại làm giảm thời gian ngủ REM – giai đoạn giấc ngủ quan trọng cho việc phục hồi tinh thần – điều này có thể khiến bạn cảm thấy lo âu.
Việc uống rượu cũng khiến cơ thể mất nước, điều mà một số nghiên cứu cho thấy có thể ảnh hưởng đến tâm trạng. Đồng thời, vì rượu làm giảm sự kiểm soát và ảnh hưởng đến trí nhớ, bạn có thể đưa ra những quyết định khiến mình hối tiếc hoặc thậm chí không nhớ rõ.
Ngoài ra, mức độ nặng nhẹ của cơn say cũng phụ thuộc vào nhiều yếu tố: di truyền, cân nặng, tỷ lệ mỡ cơ thể, cũng như việc bạn đã ăn gì và uống bao nhiêu nước, theo bà Adams.
Phản ứng cảm xúc sau khi uống rượu cũng mang tính cá nhân. Một nghiên cứu năm 2019 cho thấy những người có xu hướng nhút nhát càng nhiều càng dễ cảm thấy lo âu hơn vào sáng hôm sau so với những người ít nhút nhát.
Những cảm xúc này chỉ là một phần trong các tác động của rượu đối với sức khỏe tâm thần. Việc sử dụng rượu bia quá mức trong thời gian dài cũng đã được liên hệ với trầm cảm và lo âu.
“Chúng tôi nhận thấy ngày càng nhiều người bắt đầu nhận ra mối liên hệ giữa sức khỏe tinh thần và rượu bia,” bà Adams nói. “Đó cũng là lý do nhiều người lựa chọn giảm uống hoặc ngừng uống hoàn toàn.”
Trong trường hợp của mình, bà Adams quyết định bỏ rượu vì cảm giác lo âu vào ngày hôm sau không đáng để đánh đổi cho niềm vui ngắn ngủi trước đó.
Rượu bia tạo ra nhiều tác động rộng khắp trong cơ thể. Trong não bộ, nó phá vỡ sự cân bằng tinh tế của các chất dẫn truyền thần kinh – những phân tử giúp các tế bào thần kinh giao tiếp với nhau.
Khi bạn bắt đầu uống, rượu kích thích sự giải phóng dopamine trong trung tâm khoái cảm của não, khiến bạn cảm thấy phấn chấn và vui vẻ. Đồng thời, nó làm tăng tác động của một chất dẫn truyền thần kinh gọi là GABA, giúp bạn cảm thấy thư giãn và buồn ngủ. Ngược lại, rượu lại ức chế glutamate, một chất liên quan đến trí nhớ và vận động. Điều này có thể khiến trí nhớ và khả năng phối hợp của bạn bị suy giảm.
Một số nghiên cứu cũng cho thấy việc sử dụng rượu bia kéo dài có thể thay đổi mức độ cơ bản của các chất dẫn truyền thần kinh trong não, khiến bạn dễ rơi vào trạng thái kích thích quá mức hoặc thậm chí hoảng loạn nếu đột ngột ngừng uống. Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết vẫn chưa rõ chính xác mức độ tiêu thụ nào dẫn đến những thay đổi này.
Để tránh một buổi tối có thể khiến bạn rơi vào trạng thái “hang-xiety” vào ngày hôm sau, Hayley Treloar Padovano, nhà tâm lý học và phó giáo sư tâm thần học tại Brown University, khuyên rằng bạn nên “tua trước cuốn băng” – tưởng tượng không chỉ cảm giác dễ chịu khi uống tối hôm đó mà cả cảm xúc của bạn vào sáng hôm sau.
Hiện nay, các nhà nghiên cứu vẫn chưa có cách nào tách biệt hoàn toàn giữa tác động thể chất và cảm xúc của rượu. Tuy nhiên, những cách đơn giản như giãn cách các ly rượu hoặc thêm đá để làm loãng có thể giúp bạn tiêu thụ ít rượu hơn và giảm nguy cơ say.
Vì rượu và cơn say là những hiện tượng phức tạp, rất khó có một phương thuốc duy nhất để chữa “hang-xiety,” bà Adams nói. Nếu bạn cảm thấy tâm trạng chùn xuống sau khi uống, hãy nhớ rằng những cảm xúc này chỉ là một phần của cơn say và chúng sẽ qua đi.
Theo bác sĩ Cahill, thực tế là cơ thể bạn cần thời gian để phân giải rượu. Và đôi khi, giải pháp hiệu quả nhất lại rất đơn giản: một giấc ngủ trưa.“Có lẽ đó là điều mang lại hiệu quả nhiều nhất,” ông nói.
